*رئوف پیشدار
استاد دانشگاه و روزنامه نگار
بریتانیا، آلمان و فرانسه سه کشور اروپایی امضاء کننده برجام - برنامه جامع اقدام مشترک - پنجشنبه ششم شهریورماه ١۴٠۴ / ٢٨ اوت ٢٠٢۵ در نامه ای رسمی به رئیس شورای امنيت سازمان ملل فرآیند اسنپ بک/ مکانیسم ماشه را رسماً کلید زدند.
این اتفاق فضای سیاسی کشور را احساسی کرده و می شنویم و می خوانیم که ایران باید از پیمان NPT خارج شود و جایی هم می نویسند که ایران باید برای تنبیه تنگه هرمز را ببندد که هر دو آن‌ها ابتدا نظراتی احساسی و غیر سنجیده شده است و دوّم در صورت اتفاق، پیامدهایی خواهد داشت که به هیچ روی منفعت ایران در آن نیست.

منطقی ترین حرکتی که ایران می تواند و باید بدور از فضای احساسی در این مقطع داشته باشد، تلاش در مسیر دیپلماسی و ظرفیت های وسیع آن برای نمونه بکارگیری پتانسیل دیپلماسی جنبش نامتعهدها ، پیمان شانگهای، سازمان کنفرانس اسلامی و نهادهای جهانی بسیاری می باشد که ایران در آن‌ها عضو و حتی مانند جنبش نامتعهدها از بنیانگذاران آن است.
در هر اقدام و تماس و رایزنی این مهم هم باید در نظر دستگاه دیپلماسی ما و نهادهای فرادستی آن و افکار عمومی باشد که هر بازیگر در عرصه روابط بین‌الملل، منافع خود را دارد و تعقیب می کند که لزوماً منافع ما را شامل نمی شود.

در بحث خروج ازNPT، دولت‌ها می‌تواند با ارسال اخطار سه‌ماهه به تمامی اعضای معاهده و شورای امنیت سازمان ملل، از حق خود در ماده ۱۰ معاهده برای خروج استفاده کند و از معاهده و پروتکل الحاقی آن جدا شوند اما خروج کشورها از آن تبعاتی نیز برایشان دارد.
درست یا غلط، قانونی یا غیرقانونی و هر تعبیر دیگری که بکار گرفته شود، نافی این واقعیت نیست که برنامه هسته ای ایران دچار کسر اعتماد شده است.إعاده اعتماد ،پیشبرد حقوق قانونی ایران طبق معاهده و تلطیف فضا ، از وظایف دیپلمات‌ها ست . در سطح جهانی وزارت امور خارجه طرف رسمی هر رایزنی و منتقل کننده نظرات و مواضع کشورها شناخته می شود ولی اظهار نظرهای غیر رسمی و ادعاها بویژه از بعضی تریبون ها مانند نماز جمعه و رادیو و تلویزیون هزینه زا هستند.
معاهده NPT چون از معاهداتی است که ارتباط مستقیم با امنیت ساختار بین الملل دارد، یک ماهیتی امنیتی دارد. لذا ارتباط مستقیمی با شورای امنیت سازمان ملل پیدا می‌کند، در حقیقت خروج کشورها از این معاهده را می‌توان تهدیدی برای امنیت جهانی دانست و برای کشور خارج شده شرایط حساس و چالش‌زا ایجاد کند. اعمال تحریم‌های سیاسی و اقتصادی یکی از تبعات خروج کشورها از NPT است که مشکلات داخلی و سیاسی زیادی ایجاد خواهد کرد و عملاً کشور خارج شده از معادلات بین‌المللی کنار گذاشته خواهد شد.

با خروج از معاهده :

مشروعیت بین‌المللی ایران در موضوع هسته‌ای از بین می‌رود - خروج از NPT به معنای نقض تعهدات بین‌المللی است، لذا ایران دیگر نمی‌تواند ادعا کند که فعالیت‌های هسته‌ای‌اش صرفاً صلح‌آمیز است و راه را برای اتهام‌زنی‌های بیشتر و حتی تحریم‌های سنگین‌تر باز می‌کند.

بهانه کامل برای ارجاع پرونده به شورای امنیت - در حال حاضر، بازگشت به «مکانیسم ماشه» یا تحریم‌های شورای امنیت، با مانع‌هایی روبه‌روست، اما خروج رسمی ایران از NPT، بهانه‌ای بی‌چون و چرا برای اجماع جهانی علیه ایران فراهم می‌آورد.

تسریع در اقدامات نظامی یا اطلاعاتی اسرائیل - اسرائیل سال‌هاست از برنامه هسته‌ای ایران ابراز نگرانی می‌کند. خروج ایران از NPT می‌تواند حمله‌های نظامی گسترده‌تر یا حملات سایبری و اطلاعاتی را برای تل‌آویو مشروع کند.
خطر فروپاشی دیپلماسی و تعامل با شرق - چین، روسیه و حتی هند – که ایران به آن‌ها به عنوان متحد استراتژیک نگاه می‌کند – نسبت به عدم اشاعه سلاح هسته‌ای حساس‌اند. خروج از NPT، حتی این کشورها را در موقعیت دشوار تعامل با ایران قرار می‌دهد.
از دست رفتن فرصت‌های اقتصادی و فناوری - بدونNPT، دسترسی ایران به فناوری‌های هسته‌ای صلح‌آمیز، کمک‌های علمی و فنی، و حتی مشارکت در پروژه‌هایی مثل راکتورهای نسل جدید، عملاً منتفی می‌شود.
تصمیم‌سازی در طوفان هيجانات - مساله اکنون این است که حمله اسرائیل به ایران، فارغ از سطح خسارات، یک رویداد راهبردی و خطرناک بوده؛ اما پاسخ به آن باید دقیق، سنجیده و متناسب با منافع ملی باشد. تهدید به خروج از NPT، شاید در کوتاه‌مدت صداهای اعتراضی را راضی کند، اما در بلندمدت می‌تواند امنیت ملی، ثبات اقتصادی و جایگاه بین‌المللی ایران را به شدت تضعیف کند. ایران نباید به دام تحریک دشمن بیفتد. ایران باید با حفظ اصول حقوقی، استفاده از حمایت منطقه‌ای و حفظ ابزارهای دیپلماتیک، راهبردی هوشمندانه و پایدار را پی بگیرد.
🌺 ‏برای‌ مطالعه نوشته های نویسنده لطفاً لینک زیر را دنبال کنید:
https://chat.whatsapp.com/LgEB4ZlnFKY5ohMdKOOZiO?mode=ems_copy_c