نمايه جمهوري قزاقستان

قزاق ها از اخلاف قبائل ترك و مغول هستند. از قرن نخست ميلادي و حتي قبل از آن در سرزميني مستقر شدند كه اكنون قزاقستان نام دارد. آنها در سده ششم بخشي از خاك ترك يا فدراسيون سست پيوند قبايل صحراگرد را تشكيل مي دادند كه با اشكال متفاوت تا سدة هشتم دوام آوردند. قره خاني ها از سده دهم بر بخش جنوبي قزاقستان (سميرج) حكومت كردند. طوايف قره ختائي حكومت قره خاني ها را بر انداختند و در سال 21ـ 1219 به وسيله مغول ها  ريشه كن شدند. اوردا، فرزند جوجي در اواسط سده سيزدهم اردوي سفيد را از شاخه نيمه مستقل اردوي زرين در اراضي ميان سير درياي سفلي و كو ه هاي «آلاتاو» تشكيل داد. اردوي سفيد به زودي توانست كنترل سرزمين سيمرج و بيشتر خاك تركمنستان خاوري را به دست آورد هر چند رهبران اردوي سفيد، مغول و از فرزندان چنگيز خان بودند. با اين حال بيشتر ساكنان اين نواحي را قبايل ترك تشكيل مي دادند. دو قدرت جديد به جاي اردوي سفيد نشست. يكي قوم نوگاي ( از اردوي زرين) و ديگر ازبك ها. قوم اخير در سال 31ـ1430 خوارزم را فتح كرد و تا سال 1447 توانست حكومت خود را به اراضي ميان رود ايرتيش و سيردريا بگستراند. قزاقهاي ساكن اين ناحيه رفته رفته  به نام قزاق هاي ازبك شناخته شدند. با اينكه اردوي سفيد تا اين زمان هنوز به كلي مغلوب نشده بود و جنگ قدرت همچنان ادامه داشت. چند قبيله از قزاق ها از اين منطقه به خانات مغولستان در جنوب خاوري مهاجرت كردند. در چنين ايامي مغولستان بخشي از مايملك «جغتاي» دومين پسر چنگيزخان محسوب مي شد كه به صورت كشوري مستقل تحت حكومت خان هاي مغول در آمده بود و اكثر جمعيت آن را قبايل ترك از جمله بسياري از قرقيزها تشكيل مي دادند.

در سال 1465 دوتن از امراي اردوي سفيد به نام «جاني بك» و «گيري» به مغولستان آمدند و خدم و حشم و پيروان بسياري (كه اكثراً از قبايل ترك بودند) با خود به همراه آوردند. خان مغولستان اراضي بسياري در باختر سرزمين خود در سواحل رودخانه هاي «چو» و «تالاس» به آنها واگذار كرد اينان هسته مركزي دولتي را تشكيل دادند كه نام خانات قزاقستان را به خود گرفت و در اواخر سده پانزدهم چنان نيرومند شدند كه سلطه خود را بر بيشتر قبچاق هاي دشتي گسترش دادند. بيشتر قبايل قزاق تحت فرمان حكومت واحد قاسم خان با هم متحد شدند اما اين ثبات نسبي با مرگ قاسم خان از بين رفت. سده هفدهم شاهد پيدايش سه قدرت مختلف در ميان قزاق ها شد؛ اردوي بزرگ (اولو) در سمرچي، اردو هاي كوچك (كشي) ميان درياچه آرال و درياي خزر و اردوي ميانه (اورتا) در نواحي استپ مركزي. در اواسط سده هفدهم به دليل مشكلاتي كه از جانب مغولستان براي دست اندازي به اراضي قزاق ها بوجود آمد، اردوي كوچك (1731)، اردوي بزرگ ميانه (1740) و بخشي از اردوي بزرگ (1742) تحت حمايت روس ها آمدند.

قزاق ها روز به روز بيشتر به مدار روس ها كشيده شدند و در نيمه دوم سده هجدهم در تلاش براي مقاومت بر ضد چنين وضعي، چند بار قيام كردند ليكن تا اواسط سده نوزدهم به طور كامل زير سلطه روسيه درآمدند. از اوايل قرن نوزدهم، مهاجران روسي به قزاقستان آمدند و به تدريج اراضي مرغوب و حاصل خيز قزاق ها را تصاحب كردند.

قزاق ها كه از اين وضعيت ناراضي بودند در سال 1926 قيامي جهاني بر ضد حكومت روسيه ترتيب دادند، كه با وجود كشته شدن شمار بسياري از روس ها قيام سركوب شد.

سرانجام قدرت شوروي در سال 1920 در اين ناحيه تثبيت شد. در روز 26 اكتبر 1920 جمهوري خود مختار شوروي سوسياليستي  قرقيز (قزاق) جزو جمهوري هاي فدراتيو روسيه اعلام موجوديت كرد.

در سال 1925 نيز جمهوري خودمختار قرقيز دوباره رسماً نام جمهوري خود مختار قزاق را بخود گرفت و در سال 1936 جمهوري قزاق نيز به سطح جمهوري متحد ارتقاء يافت. در دوران حكومت شوروي، جمهوري قزاقستان از پيشرفت قابل ملاحظه اي در امور كشاورزي و صنايع برخوردار شد. در دهه 1930، قزاق هاي كوچ نشين به اجبار سكونت داده شدند و به دنبال مخالفاتشان حدود يك ميليون نفر جان باختند. در دهه 1950 به دليل آزمايشات مكرر هسته اي خال، قزاقستان به شدت آلوده شد و همچنين در اثر برنامه هاي توسعه اقتصادي مهاجرت روس ها و اوكرايني ها به اين كشور افزايش يافت. زمامداري گورباچف و اجراي سياست فضاي باز سياسي در نيمه دوم دهه 1980، به بركناري او در سال 1986 انجاميد. و گنادي گوبين روس، به رياست حزب كمونيست قزاقستان برگزيده شد. به دنبال اين مسأله قزاق ها به شدت معترض و خواستار انتخاب يك قزاق شدند. در سال 1989 گنادي گوبين بركنار شد و نورسلطان نظربايف جانشين وي شد.

در سال 1990، نظربايف از سوي شوراي عالي قزاقستان به عنوان اولين رئيس جمهور اين كشور برگزيده شد. در ماه مارس اين جمهوري حق مالكيت ملي خود را اعلام كرد.

اوضاع اقتصادي

قزاق هاي براي سرو سامان دادن به وضع اقتصادي خود به سازمان ها و مراجع بين المللي مالي روي آوردند و اين مراجع نيز با توجه به سياست هاي خود، برنامه اقتصاد آزاد را به اين كشور توصيه كرده اند و هم اكنون قزاقستان در اين مسير حركت مي كند.

جلب سرمايه گزاري خارجي را مي توان جزو لاينفك استراتژي سرمايه گذاري ساختاري جمهوري قزاقستان كه نقش آن هماهنگ سازي مشاركت خارجيان با اهداف و آماج توسط اقتصادي ملي است، ارزيابي كرد. با توجه به وضع موجود قزاقستان كه داراي توان قابل ملاحضه ولي نا كافي در زمينه منابع و نيرو هاي كار ارزان است، جلب سرمايه گذاري هاي خارجي عامل مهمي در رفع عدم تناسب هاي موجود و غلبه بر عقب ماندگي علمي و تكنولوژيك خواهد بود. اين كشور همچنين بزرگترين اقتصاد آسياي مركزي را نيز دارد. در سال 2004، توليد ناخالص داخلي قزاقستان 33% رشد داشت و به 39 ميليارد دلار رسيد. در سال  2004 سرانه رشد توليد ناخالص داخلي قزاقستان به 2615 دلار رسيد كه از اين لحاظ مي توان قزاقستان را با  كشور هاي هندوراس و ويتنام مقايسه كرد.اين كشور در 6 سال گذشته هر سال رشد اقتصادي چشمگيري را از سر گذرانده است.

معادن

قزاقستان از لحاظ معادن و منابع طبيعي بين كشور هاي مستقل مشترك المنافع محسوب مي شود. از         مهم ترين منابع معدني قزاقستان مي توان به مس، نقره، طلا، منگنز، سرب، قلع، نيكل، فسفات و اورانيوم كرد. ذخائر آهن قزاقستان نيز غني است. كاربرد ذخائر سنگ آهن در توسعه صنايع داخلي و معادن زغال سنگ و در نهايت صدور فلز است. قزاقستان در حال حاضر داراي رتبه هفتم در بين كشورهاي داراي ذخاير طلاست. در اين كشور 146 معدن طلا و 121 معدن با تركيبات طلا وجود دارد.

كشاورزي

قزاقستان توليد كننده و صادر كنندة فرآورده هاي كشاورزي محسوب مي شود. دامداري در گذشته شغل عمدة مردم بومي اين منطقه بود و عمدتاً در جهت توليد گوشت فعاليت داشتند. همچنين توليد عمدة شير و فرآورده هاي لبني از جمله شيرخشك، كره و پنير قابل ذكر مي باشد. در زمينة توليد پشم شتر و همچنين پشم مرغوب در‌آستراخان نيز فعاليت گسترده دارند. پرورش احشام عمدتاً در شمال و شمال شرق كشور رواج دارد.

توليد غلات در قزاقستان هميشه از اهميت خاصي برخوردار بوده و در حدود 2/1 زمين هاي كشاورزي به كشت گندم اختصاص داردكه از گذشته تحت نظارت دولت بوده است. از ديگر فرآورده هاي مهم مي توان جو، ارزن و برنج (در جنوب)، توليد پنبه، نيشكر و تنباكو را نام برد.

انرژي

قزاقستان در بازار انرژي جهاني جايگاه مهمي دارد زيرا از منابع عظيم نفت و گاز بهره مند است. قزاقستان اكنون گزينه اي كافي براي صدور منابع انرژي خود در ختيار دارد و در دهة آينده مي تواند به يكي از          مهم ترين توليدكنندگان و صادركنندگان نفت و گاز در جهان تبديل شود.

نفت ـ قزاقستان، بزرگترين ذخاير قابل برداشت نفت و گاز حوزة درياي خزر را در اختيار دارد. در حال حاضر روزانه 8/1 ميليون بشكه نفت در منطقه درياي خزر توليد مي شود كه دو سوم آن به قزاقستان تعلق دارد. ميزان ذخاير نفت اين كشور در دريا و خشكي 9 تا 29 ميليارد دلار برآورد شده است. معادن مهم «اوزن» 48% «كالامكاس» 31% «وراتيباي» 35% از لحاظ استخراج نفت بيشترين ميران را دارا است.

قزاقستان در نيمة اول سال 2005 ميلادي روزانه 1/1 ميليون بشكه نفت خام صادر مي كرد. اين نفت از سه مسير: از شمال: از طريق شبكه خط لوله و راه آهن روسيه، از غرب: از طريق پروژه خطوط لوله كنسرسيوم خطوط لوله خزر كه از آذربايجان مي گذرد و از جنوب از طريق سوآپ با ايران روزانة بازارهاي بين المللي مي شود.

گاز‌

ذخاير گاز طبيعي قزاقستان در 83 معدن متمركز شده است كه در 17 معدن گاز خالص و در ديگر معادن گاز به صورت تركيبي يافت مي شود. پراكندگي منابع گاز طبيعي در خاك اين جمهوري بسيار نا موزون است. 72% ذخاير گاز و معدن «كاراچاگاناك» وجود دارد كه براي بهره برداري ازاين معدن مؤسسات مشترك تأسيس شده است. در منطقة «منگشيلاق« نيز ميدان عظيم گازي «شاخپاخت» با ذخيره 300 ميليارد متر مكعب قراردارد.

نيروگاه آب شيرين كن هسته اي آكتائو

اين مجتمع در بندر آكتائو و در كناره درياي خزر واقع شده است. اين نيروگاه اولين آب شيرين كن              هسته اي جهان  است كه روزانه 700 مگا وات برق و 100 هزار متر مكعب آب مقطر توليد مي كند.50                          هزار متر مكعب به عنوان آب معدني مصرف نوشيدني و مابقي مصرف صنعتي دارد. اين كارخانه تا سال 1988 بزرگترين كارخانه توليد آب مقطر دنيا بوده است.

اورانيوم

قزاقستان 25 درصد ذخاير شناخته شده اورانيوم جهان را در اختيار دارد. اين كشور در سال 1993 و ده سال پس از استقلال خود مستقلاً وارد بازار جهاني اورانيوم شد. قزاقستان تا سال 1997، نزديك به 7 هزار تن اورانيوم در بازارهاي جهاني فروخته كه بيشترين سهم آن متعلق به آمريكا بوده است.

از ديگر منابع معدني مهم قزاقستان مي توان زغال سنگ را نام برد. ميزان ذخاير قابل برداشت زغال سنگ طبق برآورد در سال 2003، 2/34479 ميليون تن، ميزان توليد آن 5/58 ميليون تن و ميزان مصرف 5/58 ميلون تن بوده است. همچنين طبق اين برآورد ظرفيت توليد برق 2/17 گيگا وات و ميزان توليد برق 4/60 ميليارد كيلو وات ساعت بوده است.

قزاقستان از حيث منابع صادراتي، رتبة پنجم را در ميان جمهوري هاي تازه استقلال يافته پس از روسيه، اوكراين، بلاروس و ازبكستان دارد و از لحاظ ارزش توليد ناخالص اجتماعي و درآمد ملي توليد شده، در مقام سوم قرار دارد. فهرست فرآورده هاي صادراتي شامل 290 قلم كالاست كه به بيش از 80 كشور جهان ارسال مي شود. به طور سنتي بخش قابل ملاحظه اي از فرآورده هاي صادراتي در بخش صنايع استخراجي و نيز فرآورده هاي نيمه تمام حاصل از شيمي و متالوژي فلزات آهني و غير آهني قرار مي گيرد. قزاقستان تأمين كنندة 90 درصد از صادرات فسفر زرد اتحاديه كشورهاي مستقل مشترك المنافع، بيش از 72 درصد از مس و عملاً تمام سنگ كروم، سرب و روي است. بخشي از صادرات قزاقستان نيز شامل فراورده هاي كشاورزي مي باشد. تجزيه و تحليل ساختار واردات قزاقستان نشان مي دهد كه ماشين آلات و تجهيزات و نيز مواد خام براي توليد فرآورده هاي غذايي و چاشني ها و كالاهاي مصرفي از اهميت نسبي برخوردار هستند.

حمل و نقل و ارتباطات

با توجه به وسعت زياد آسياي مركزي و سياست هاي اقتصادي و نظامي شوروي در هر يك از جمهوري ها خصوصاً قزاقستان، شبكه هاي ارتباطي از دهة 1950 افزايش چشمگري داشته است. مهم ترين خط آهن سراسري آسياي مركزي راه آهن ماوراء خزر است كه در تركمنستان از بندر كراسنوودسك در ساحل شرقي درياي خزر شروع شده و به طرف شرق وارد ازبكستان مي شود و از شمال به راه آهن سراسري قزاقستان متصل شده سپس و از آنجا به خط آهن ماوراء سيبري مي پيوندد. از ديگر خطوط آهن مهم، خط آهن توركيسب است كه از طريق شرق قزاقستان به خط آهن ماوراء سيبري متصل مي شود. به طور كامل در آسياي ميانه و قزاقستان حمل و نقل مسافر و كالا از طريق شبكه هاي راه آهن انجام مي شود. به همين دليل شبكه هاي جاده اي گسترش زيادي نيافته است. در سال 1991 يك خط بين المللي بين «دروژبا« روي مرز شرقي قزاقستان و سين كيانگ اويغور و جمهوري خلق چين داير شده كه بدين ترتيب فاصلة چين جنوبي و اروپاي غربي را در حدود 3000 كيلومتر كاهش داده است. يك سرويس مسافري نيز در اين خط در اواسط سال 1992 افتتاح شد. با اتصال راه اهن تركمنستان به ايران در ناحيه سرخس، ارتباط راه آهن قزاقستان با ايران نيز برقرار شد. در سال 1994 نيز يك سرويس سريع السير مسافري از آلماتي «نوكاس» در ازبكستان گشايش يافت. كل فرودگاه هاي قزاقستان 365 فرودگاه بوده كه از اين تعداد 152 فرودگاه قابل استفاده است. در قزاقستان 18 فرودگاه عمده جهت پروازهاي داخلي و 3 فرودگاه با سرويس بين الملل وجود دارد.

حكومت، سازمان هاي اداري و سياسي

قانون اساسي، تحولات و ويژگي ها

جمهوري قزاقستان پس از استقلال در 16 دسامبر 1991 به تدوين قانون اساسي اقدام كرد، اولين قانون اساسي در 28 ژانويه 1993 به تصويب رسيد. قانون اساسي جديد كه اصول آن بر اساس اعتقاد به حفظ هويت گروه هاي قومي و نژادي، استقلال قواي مقننه، مجريه و قضائيه تدوين شد، قزاقستان را كشوري واحد و غير مذهبي معرفي كرد.

رئيس جمهور بالاترين مقام اجرايي كشور است كه براي يك دورة 5 ساله و از طريق انتخابات عمومي برگزيده مي شود. در تاريخ 29 اوت 1995، قانون اساسي طي يك رفراندوم عمومي دستخوش تغييراتي شد كه درآن رئيس جمهور اختيارات بيشتري داشت. از تغييرات عمدة آن، تشكيل دو مجلس سنا و نمايندگان به جاي شوراي عالي قبلي است. از ديگر ويژگي هاي آن اعطاي حق تملك زمين به افراد است. همچنين در اين قانون، به زبان روسي توجه بيشتري شده و به آن حالت تقريباً رسمي داده است.

تشكيلات حكومتي

قوة مجريه

در رأس قوة مجريه رئيس جمهور قرارداد و هر رئيس جمهور تنها براي دو دورة متوالي به اين سمت انتخاب مي شود. اما انتخابات رياست جمهوري نظربايف تا سال 2000 و به دنبال يك رفراندوم عمومي در سال 1995 منتفي شد. در سال 1997 نورسلطان نظربايف رئيس جمهور قزاقستان با صدور فرماني تغييرات كمي و كيفي گسترده اي در تشكيلات دولتي به وجود آورد. طبق اين فرمان، سيستم ارگان هاي دولتي از 47 ارگان مستقل اداري به 24 ارگان و از 21 وزارتخانه به 14 وزارتخانه و از 13 كميتة دولتي به 7 كميته و نيز تعداد كارمندان به نصف و اختيارات نخست وزيري به حداقل كاهش يافت.

قوة مقننه

تا سال 1994 شوراي عالي قزاقستان همچنان به شكل زمان شوروي باقي مانده بود. اين مسأله مشكلات فراواني در پي داشت كه به دنبال تحولات مسكو و درگيري بين طرفداران پارلمان روسيه و طرفداران رئيس جمهور آن كشور به اوج خود رسيد. پارلمان قزاقستان نيز تحت تأثير حوادث مسكو به دنبال اين بود كه از انحصار قدرت توسط رئيس جمهور جلوگيري نمايد. به دنبال اين تنش ها پارلمان قزاقستان توسط دولت، منحل شد و اولين انتخابات پارلماني قزاقستان پس از استقلال اين جمهوري در 7 مارس 1994 برگزار شد. تعداد نمايندگان اين پارلمان 177 نفر بود و از ابتدا كار خود را با انتقاد از سياست هاي اقتصادي دولت ترسينكو نخست وزير روسي تبار آغاز كردند. نظربايف ناچار به بركناري وي و انتخاب كاژي كالرين شد كه بعد از مدتي انتقادات دانگير نخست وزير جديد وقتي متوجه شخص رئيس جمهور شد. سرانجام دادگاه، قانون اساسي با استناد به تخلف در انتخابات پارلمان، آن را منحل اعلام كرد و مردم در انتخابات جديد پارلماني در دسامبر 1995 شركت كرده و به نمايندگان دو مجلس سنا و نمايندگان رأي داند.

تعداد اعضاي مجلس سنا 47 و تعداد اعضاي مجلس نمايندگان 67 نفر است كه 7 نفر اعضاي مجلس سنا توسط رئيس جمهور منصوب مي شوند. دورة نمايندگي مجلس سنا در سال 1998 به شش سال افزايش يافت. ترتيب انتخاب نمايندگان به گونه أي است كه از هر استان و شهرهاي مهم و پايتخت يك نماينده انتخاب مي شود. انتخاب نمايندگان سنا توسط شورايي متشكل از نمايندگان ارگان هاي رسمي محلي به نام (شوراي مصلحت) انجام مي شود. كانديداي نمايندگي سنا براي انتخاب شدن بايد بيش از 50 درصد آراي اعضاي شورا را در اين رأي گيري كسب كند. كانديداي نمايندگي سنا بايد تبعه جمهوري قزاقستان بوده و 5 سال از تابعيت وي گذشته باشد. داراي حداقل 30 سال سن، تحصيلات عاليه، سابقة كاري بيش از 5 سال و ساكن دائم قلمرو استان حوزه نمايندگي به مدت بيش از 3 سال باشد.

قوة قضاييه

دادگاه عالي قزاقستان بالاترين مرجع قضايي كشور به شمار مي رود و بعد ازآن دادستان كل قراردارد دادگاه قانون اساسي نيز وظيفة حراست و نظارت بر قانون اساسي كشور را بر عهده دارد.

تقسيمات كشوري و اداري

سه سطح اداري در حكومت وجود دارد. دولت ملي (مركزي)، دولت ايالتي و دولت منطقه اي. ارگان هاي عمدة دولت در همين سه مقطع تكرار شده اند. اگرچه قانوناً بايد ادارات منطقه اي تابع ادارات استاني و ادارات استاني تابع ادارات مركزي باشند، اما عملاً به طور قابل ملاحظه اي خودمختاري هستند.

احزاب قانوني

در قانون اساسي قزاقستان، حقوق مجامع، احزاب و جنبش ها تضمين شده و تنها گروه هايي كه به تعصبات نژادي، ملي گرايانه و يا مذهبي دامن مي زنند و يا گروه ه هايي كه تصميم به از ميان بردن و تعويض قانون اساسي دارند، از اين قانون مستثني هستند.

از مهم ترين احزاب فعال در صحنة سياسي قزاقستان، مي توان حزب سوسياليست قزاقستان، كنگرة خلق قزاقستان، حزب جمهوريخواه، اتحاديه وحدت مردم قزاقستان، حزب كمونيست قزاقستان، حزب قزاقستان، حزب مدني قزاقستان، حزب عدالت قزاقستان، حزب مشاركت ملي و .... را نام برد.

«  موقعيت جغرافيايي »

قزاقستان با وسعت 2717300 كيلومتر مربع در بخش مياني قاره اروپاـ آسيا و شمال آسياي مركزي و از سواحل شرقي درياي خزر تا مرز جمهوري خلق چين قرار دارد كه از لحاظ وسعت هشتمين كشور جهان و دومين جمهوري از جمهوري هاي سابق مي باشد.

فاصله بين شرق و غرب اين كشور رود ولگا در غرب تا كوه هاي آلاتاد در شرق بالغ بر 1900 كيلومتر و فاصله شمال و جنوب آن از دشت سيبري در شمال تا صحراي آسياي مركزي در جنوب بالغ بر1300 كيلو متر است.

اين كشور با جمهوري هاي فدراسيون روسيه در شمال 6846 كيلو متر، جمهوري هاي خلق چين در شرق 1500 كيلو متر قزاقستان در جنوب شرقي 105 كيلو متر، ازبكستان در جنوب 2203 كيلو متر و تركمنستان در جنوب غربي  379 كيلو متر مرز مشترك دارد كل مرزهاي قزاقستان 12012 كيلو متر مربع مي باشد.

طول خط ساحلي آن نيز با درياي خزرحدود 2320كيلومتر است.

«  عوارض طبيعي »

قزاقستان نمونه مشخص منطقه نيمه صحرايي و استپي مي باشد كه بخش از پهنه وسيع كمربند اوراسيا را كه از قسمت هاي سفلي دانوب تا منچوري كشيده شده را تشكيل مي دهد. بيش از يك سوم مساحت قزاقستان را سرزمين هاي پست و حدود 20% آن نواحي كوهستاني تشكيل مي دهد بلند ترين نقطه آن قلة خان تنگري در مرز قزاقستان و قرقيزستان با ارتفاع 6995 متر پست ترين نقطه آن در گودي نمك كرجي ( قراتيه) با 132متر  پايين تر از سطح دريا در شرق بندر آكتاو و مجاورت درياي خزر قرار دارد.

از نظر كوه ها، اين منطقه به چين خوردگي خزر، فلات تورگاي، يك فلات مرتفع و سرزمين كوهستاني قزاق تقسيم شده است. از نواحي مرتفع قزاقستان مي توان از نحيه برل با 2769 متر، ماركاكول با 1850 كتر و آستيناخو با 3638 متر نام برد ناهمواري هاي 500 تا 1000 متر بصورت يك فلات بسته مرتفع بين درياچه بالخاش و رود خانه ايرتيش در شرق قزاقستان واقع شده است. اراضي با ارتفاع كمتر از 500 متر شامل تپه ماهورها و دامنه هاي با شيب كم و نيز دشتهاي آبرفتي مي باشد، بطور كلي از قسمت شرقي قزاقستان به سمت غرب، از ارتفاع ناهمواري ها كاسته مي شود.

« آبها »

شبكه آبهاي سطحي اين كشور نسبت به وسعت آن محدود است. بيشتر رود هاي آن به حوضچه هاي داخلي مي ريزد ولي رود ايرتيش و ريزابه هاي آن پس از پيوستن به رود اوب رهسپار خليج اوب در اقيانوس منجمد شمالي مي شوند. سرچشمه هاي بسياري از رودها و نهر هاي شرقي و جنوب شرقي اين كشور را يخچالهاي طبيعي فراواني تشكيل مي دهد كه تعداد آنها بيش از 2700 مي رسد و مهمترين اين يخچال ها عبارتند از: جونگا از ايلي  كونگي، آلاتاو و آلتائي. بزرگترين و مهم ترين درياچه هاي اين كشور درياچه هاي آرال، بالخاش و زايسان مي باشد. درياي خزر كه مشترك بين 5 كشور ايران، قزاقستان، روسيه، تركمنستان و آذربايجان است، مهمترين و بزرگترين منابع آبي اين كشور را به خود اختصاص مي دهد كه قزاقستان طولاني ترين مرز آبي را به خود اختصاص داده است. سطح آبهاي داخلي حدود8/1% كل مساحت قزاقستان را تشكيل مي دهد.

« درياچه آرال »

اين درياچه مشترك بين جمهوري قزاقستان و ازبكستان است. آرال تا سال 1960 از نظر وسعت چهارمين درياچه جهان محسوب مي شدو وسعتي معادل67400 كيلومتر مربع داشت ولي به دليل مشكلات زيست محيطي كنوني آن به 40000 كيلو متر مربع كاهش يافته است، منبع اصلي آب آن دو رود خانه آمودريا( جيحون) و سير دريا(سيحون) مي باشد كه سالانه پنجاه و پنج ميليارد متر مكعب آب را وارد درياچه مي كنند. ارتفاع آب اين درياچه از 5303 متر در سال 1961 به4509 متر در سال 1980 كاهش يافته است و در مقابل ميزان نمك آب درياچه از 9/9% به 1603% افزايش يافته است.

« رودها »

اين كشور از منابع آبي نسبتاً خوبي برخوردار است هرچند كه شبكه هاي آبهاي سطحي اين كشور نسبت به وسعت آن به حوضچه هاي داخلي مي ريزد.

اورال: اين رودخانه از بخش هاي جنوبي رشته ارتفاعات اورال سرچشمه گرفته و از جمهوري فدرال روسيه وارد قزاقستان مي شود، طول آن 2520كيلومتر است و دلتاي وسيعي را در شهر گوريف ( شمال درياي خزر) تشكيل مي دهد. شهرهاي توگورسك، اورسك، اورنبرگ و اورالسك در سواحل آن واقع شده اند. بخش هاي جنوبي اين رودخانه قابل كشتيراني است.

سيردريا: از سلسله ارتفاعات تيان شان در قرقيزستان سرچشمه گرفته و به درياچه آرال مي ريزد. طول آن 2200كيلومتر مربع بوده و از شعبات مهم آن چيرگانگا در شمال و نارين در شرق و ساير نچلك را مي توان نام برد. دره حاصلخيز فرغانه مديون آب اين رودخانه است حجم آب وارده به سيردريا درسال1980حدود 105 كيلومتر مكعب بوده كه نسبت به سال 1980، 908 كيلومتر مكعب و سال 1955، 1607 كيلومتر مكعب كاهش يافته است.

ايلي: از كشور چين سرچشمه گرفته و به درياچه بالخاش در قزاقستان مي ريزد حدود 1300 كيلومتر طول دارد و از شعبات اصلي آن كانگ، شي سو، تك سو است كه از تيان شان شمالي سرچشمه مي گيرد. شهرايلي در قزاقستان در ساحل اين رودخانه  واقع شده است هنگام پرآبي 450 كيلومتر از اين رودخانه قابل كشتيراني است.

امبا: از دامنه ارتفاعات موگوژاري در شمال قزاقستان سرچشمه مي گيرد در طول 560 كيلومتر وارد درياي خزر مي شود. در بخش هاي جنوبي رودخانه مزبور حوزه هاي غني نفتي وجود دارد.

ايرتيش: از دامنه هاي غربي ارتفاعات آلاتاو در شمال سين كيانگ ايغور سرچشمه مي گيرد . بيش از 3500 كيلومتر طول دارد. در مسير خود به طرف شمال از درياچه زايسان مي گذرد در آن را نيز تغذيه مي كند، بزرگترين شعبه آن رودخانه اّب محسوب مي شود كه در بخش هايي از آن كشتيراني صورت مي گيردو شهرهاي سمي پلاتيسنك، امسك وپاولودار در ساحل آن واقع شده اند.

توبول: از جنوب شرق پايكوه هاي اورال سرچشمه مي گيرد و در قزاقستان جريان مي يابد. طول آن 1600 كيلومتر است و از شرق به رودخانه اير تيش مي پيوند.

ديگر رودخانه هاي مهم اين كشور، ايشيم، توبول، لك، چو، تورگاي، ايرگيز، ساري سو، تلاس، نوروامبا مي باشد كه برخي در تابستان خشك مي شوند.

« بنادر مهم »

بندر« آكتانو» با توجه به موقعيت استقرار صنايع نفت، پتروشيمي، شيلات و نيروگاه اتمي از مهمترين مراكز صنعتي قزاقستان به شمار مي رود، اين بندر كه در ساحل درياي خزر و اقع شده، قبلاً به نام شاعر تبعيدي اوكرايني «شوچنكو» ناميده مي شد، اين شهر مركز استان منگستاو مي باشد. ذخائر غني نفت و اورانيم  و اولين آب شيرين كن هسته اي جهان بر اهميت اين بندر افزوده است. اين بندر در سال 1963 به عنوان يك مركز مهم صنايع اتمي  و ماشين سازي توسط روسها بنا شد. از بندرگاه اين شهر جهت حمل نفت خام و مواد معدني استفاده مي شود. كشتيها و تانكرها تا ظرفيت پنج هزار تن قادر به پهلو گرفتن در اين بندر مي باشند.

ديگر بنادر مهم اين كشور شامل: بندر گوريف، بندر يارعلي يف، بندر آق سو كه در ساحل درياي خزر مي باشند.

« شهرهاي مهم »

الف) آلماتي: پايتخت سابق و بزرگتر ين شهر قزاقستان از لحاظ جمعيت مي باشد. اين شهر كه در سال 1929 تا2000 پايتخت اين كشور بوده است. داراي معماري هاي مدرن مي باشد. آلماتي در جنوب شرقي درياچه آرال و انتهاي جنوب شرقي قزاقستان و نزديك مرز قرقيزستان واقع شده است ارتفاع شهر از سطح دريا بين 650 تا 1300 متر است. اين شهر داراي تابستان هاي طولاني و گرم و زمستان هاي بسيار سرد مي باشد. بر اساس آمار 1990 اين شهر با جمعيت 1147000 نفر، حدود 8/6% جمعيت قزاقستان را در خود جاي داده است. آلماتي در سال 1845 در محل واحه اي به نام آلماتو( بمعناي درخت سيب) در سرراه جاده ابريشم تإسيس شده است. مساحت شهر 190 كيلومتر مربع بوده و داراي تأسيسات گوناگون توليدي و صنعتي مهمي مي باشد. آلماتي شهري بسيار زلزله خيز مي باشد كه بارها منجر به ويراني آن شده كه مجدداً باز سازي شده است .كليساي جامع اين شهر كه دومين ساختمان چوبي بلند جهان محسوب مي شود از جمله بناهاي است كه از زلزله در امان مانده است. در الماتي 9 موزه، 6 سالن كنسرت و 7 تأتر و سيرك وجود دارد .راه آهن قزاقستان به سيبري از اين شهر كمي گذرد.

ب) كارگاندا: دومين شهر بزرگ قزاقستان و مركز حوزه زغال سنگ اين كشور مي باشد. كه راه آهن سراسري قزاقستان از آن عبور مي كند. نيروگاه حرارتي بزرگي در اين شهر مي باشد كه سوخت آن از زغال سنگ مي باشد.

اين شهر در سال 1857 ميلادي به عنوان ماندگاه معدن مس تأسيس شده است.

ج) چيمكنت: از جمله شهرهاي قديمي قزاقستان و داراي تاريخ يكهزارو سيصد ساله است و كنار راه آهن تركستان سيبري قرار دارد. اين شهر زماني از مركز عمده توقف كاروانهاي بازرگاني بود كه از طريق جاده ابريشم از چين، هند و آسياي ميانه مي آمدند. در حال حاضر بيش از 60 كارخانه صنعتي از جمله كارخانه هاي شيميايي، داروسازي تصفيه فلزات و پارچه بافي كه هر يك داراي موقعيت متمايزي در اقتصاد  و بازرگاني هستند فعاليت دارند.

د) سمي پالاتينسك: گر چه پس از استقلال قزاقستان نام اين شهر به سمي تغيير يافت ولي هنوز به همان نام قبلي مشهور است اين شهر برروي رودخانه ايرتيش و در مسير راه آهن تركستان سيبري و در نزديكي مرز روسيه واقع شده است در سال 1718 به عنوان پاسگاه مرزي روسيه تأسيس شده و در قرن نوزدهم از مراكز عمده دادو ستد ميان روس ها، قزاق ها، قرقيزها و چيني ها بود. منطقه جنوب غربي اين شهر در زمان حكومت كمونيستها از سال 1949 تا زمان فروپاشي محل آزمايشات هسته اي شوروي بود.

ه) پاولودار: اين شهر در ساحل راست رود ايرتيش قرار گرفته است در مسير راه آهن واقع است و از مراكز مهم صنايع آمايش مواد غذايي محسوب مي شود.

و) آستانه: اين شهر با 400 هزار نفر جمعيت پايتخت فعلي قزاقستان مي باشد در قسمت شمال مركز اين كشور و جنوب مرزهاي روسيه و در 1200 كيلومتري شمال غربي آلماتي قرار دارد. اين شهر در امتداد رود ايشيم و در نقطه برخورد راه آهن شمال سيبري ـ قزاقستان واقع است.

بنا به پيشنهاد رئيس جمهور و تصويب مجلسين سناو نمايندگان قزاقستان در 10 ژوئن 1988 شهر آستانه رسماً به عنوان پايتخت اين كشور انتخاب شد و مراحل انتقال پايتخت از آلماتي  به اين شهر تدريج در حال انجام است.

 اختلاف دما در اين شهر در گرم ترين و سردترين روزهاي سال تا 80 درجه سانتيگراد مي رسد يعني در تابستان دماي هوا 40درجه و در زمستان تا به 40درجه زير صفر مي رسد.

ز) تركستان: اين شهر به تدريج به يكي از مراكز مهم فرهنگي و معنوي اقوام ترك زبان تبديل مي شود و در آينده هفت هزار و پانصدمين سال تولد خود را جشن مي گيردكه سرچشمه يادگارهاي باستاني و فرهنگي براي مردم قزاق به شمار مي رود . بطور كل جنوب شرقي قزاقستان خاستگاه تمدني اقوام قزاق است و منطقه باستاني اين كشور محسوب مي شود.

«  ويژه گي هاي قومي »

نژاد: قزاق ها از قبايل ترك و مغول هستند كه تقريباَ پايان قرن اول قبل از ميلاد در منطقه قزاقستان فعلي استقرار يافتند. در قرن ششم بعد از ميلاد اين منطقه بخشي از خان نشينان ترك به شمار مي آمد.

اين خان نشينان كه بر اساس اتحاد آزاد قبائل چادرنشين بوجود آمده بود تا قرن هشتم دوام يافت.

قزاق ها كه در حال حاضر حدود 44% جمعيت كشور را تشكيل مي دهند از اختلافات تركاني كه حدود قرن هشتم به ماوراء النهر آمده بودند و مغولاني كه در قرن سيزدهم و اين نواحي رسيدند، ناشي شده اند قزاق ها زندگي چوپاني و بيابانگردي داشتند و تا سال 1920 همچنان به زندگي چادرنشيني و قبيله اي خود ادامه مي دادند.

قزاق ها بيشتر در نواحي خشك و نيمه خشك جنوب و جنوب غربي سكونت دارند و در امور كشاورزي و دامپروري فعاليت مي كنند. در اواخر قرن نوزدهم روسها به اين منطقه مهاجرت كردندو در پي آن مهاجرين ديگري به ويژه از بخش اروپايي روسيه به اين نواحي مهاجرت كردند. آلماني ها و تاتارها نيز در خلال جنگ دوم جهاني اجباراً به اين نواحي كوچانده شدند روس هاي قزاقستان و ساير جوامع اقليت عمدتاً در نواحي شمال و شمال شرقي و شرق ساكنند و به كارهاي فني و تخصصي اشتغال دارند. علاوه بر اين ها اقوام ديگري از جمله ازبكها، تاتارها، وايغورها، روسهاي سفيد، كره اي ها، تركمنها و لهستاني ها نيز در اين كشور بافت جمعيتي را تشكيل مي دهند. بطور كل جمهوري قزاقستان داراي متنوع ترين قوميت ها و نژادها در جهان است كه بيش از 120 قوم در اين كشور زندگي مي كنند 56% قزاقها، 30% روس تبار، 4% اوكرايني، 3% ازبك، 2% آلماني هستند. همچنين اقوام و نژاد هاي گوناگوني همچون كره اي، تاجيك، ازبك، بلاروس، تركمن، اينگوش، لهستاني، ارامنه، يوناني، آذربايجاني، كرد، مولداوي، استوني، تاتارها، ايغور « آسي» از اقوام ايراني قفقاز«موردوا» از اقوام سيبري و دها قوم و نژاد ديگر زندگي مي كنند.

« خط »

قزاق ها به دليل نداشتن پشتوانه فرهنگي( فرهنگ آنها ريشه در مشي زندگي قبيله اي داشته و بيشتر مبتني بر سنت شفاهي بود تا بر سنت مكتوب) بسرعت پذيراي  فرهنگ روسيه شدند آبراي آلتين سرين( 89-1841) از نويسندگان و انديشمندان بزرگ اين قوم به ابلاغ الفباي قزاق برپايه خط سيريليك روسي پرداخت ولي الفباي او عموميت نيافت و تا زمان ايجاد حكومت شوروي سابق خط ادامه يافت و روس ها پس از تصرف هر ناحيه مسلمان نشين خط آن را تبديل به لاتين و در آخرين مرحله درسال 1939 از لاتين به روسي تبديل گرديد و هم اكنون خط، همان خط سيريليك با 42 حرف مي باشد.

« زبان »

زبان يكي اين قوم، زبان قزاقي از گروه  زبان هاي تركي مركزي است مي توان آن را جزو گروه زبان هاي قبچاق و گروه فرعي قبچاق ـ يفكاي يبق طبقه بندي كرد تنوع گويش هاي زبان قزاقي اندك است واژگان آن اساساً تركي و بسياري از واژگان آن قرض گرفته از زبان هاي گوناگون نظير عربي، فارسي، مغول و مخصوصاً روسي مي باشد.

زبان رسمي جمهوري قزاقستان تا سال 1993 روسي بوده است .تقريباً صد درصد قزاقها و مليتهاي ديگر ساكن اين جمهوري زبان روسي را به خوبي تكلم مي كنند شمار جوانان قزاقي كه زبان قزاقي را نمي دانند يا بسختي تكلم مي كنند بسيار است. توجه به زبان و فرهنگ قزاقي اينك به عنوان يكي از راه هاي احياء مليت قزاقها مورد توجه قرا گرفته است . در قانون اساسي جمهوري قزاقستان، زبان رسمي قزاقي و زبان ارتباط بين ملتها روسي ثبت شده است در قانون اساسي نيز تمامي دستگاه هاي اداراي و سازمان هاي دولتي يا وابسته به دولت موظف به استفاده از زبان قزاقي در امور اجرايي و تشريفات رسمي هستند ولي طبق آمار در سال 1994 در سطح كشور تنها 6/16% از زبان قزاقي و 3/70% از زبان روسي بهره مي گيرند با توجه به آمار و ارقام به خوبي مشاهده مي شود كه زبان رسمي تفوق كامل و گسترده اي بر زبان قزاقي  دارد و زمان زيادي لازم است تا زبان قزاقي بتواند جايگاه واقعي خود را در جامعه قزاقستان تثبيت نمايد.

« جمعيت »

قزاقستان چهارمين جمهوري در بين جمهوري هاي مستقل مشترك المنافع  از لحاظ جمعيت مي باشد. اين جمهوري بيش از 100 مليت در خود جاي داده است كه بعضي از اين مليتها از چند صد نفر تجاوز نمي كنند بر اساس آخرين سرشماري ( 12 ژانويه 1989) جمعيت قزاقستان 464/464/16 نفر بود كه 004/974/7 نفر را جمعيت ذكور 460/490/8 نفر را اناث تشكيل مي دادند. برآورد رسمي جمعيت در سال 1999 100/796/14 نفر بوده است نرخ رشد جمعيت در اين كشور سالانه 3%مي باشد 56% مردم شهر نشين و 44% روستانشين مي باشند.

« اديان و مذاهب »

در قزاقستان روند گرايش به مذهب، با افزايش جمعيت ها و نهاد هاي ديني ( كليساها، مساجد، معابد) نمود يافته است. در حالي كه در سال 1986 قزاقستان شاهد رشد بيست نحله ايدئولوژيك در سطح كشور بود. در سال 1995 به 35 مورد رسيد كه درميان آنها مسيحيت، اسلام، ارتدوكس و ديگر فرقه هاي مسيحي همچون باتيسم، ليو تراني كاتوليك و پروتستان از همه مشهورترند همچنين برخي فرقه هايي كه براي مردم قزاقستان چندان مأنوس نيست در اين مدت مجال خود نمايي يافتند مانند كريشنائيسم، بودائيسم، كليساي تئوآپوستول، حيات نوين و حتي فرقه بهائيت. اسلام و مسيحيت بزرگترين جوامع ديني كشور را تشكيل مي دهند از اين رو تا به حال 556 اتحاديه اسلامي و 177 اتحاديه مسيحي ارتدكس در كشور به ثبت رسيده است بطور كل 47% مردم قزاقستان مسلمان، 44% مسيحي ارتدكس، 2% پروتستان و بقيه از ديگر مذاهب و فرقه ها مي باشند.

« اسلام »

قزاقها مسلمانان سني مذهب و پيرو مكتب حنفي هستند و در قلمرو مركز روحاني آسياي ميانه و قزاقستان قرار دارند. قزاقها نسبتاً خيلي دير ( بيشترشان در قرن نوزدهم) مسلمان شدند و حتي پس از قبول اسلام، عقايد و شعائر بت پرستي در ميان آنها رواج داشت و شناخت محدودي نسبت به اسلام داشتند. پس از استقلال قزاقستان تجديد حيات اسلامي شدت گرفت تا اواخر سال 1990 مسلمانان قزاقستان تحت قلمرو روحاني مفتي اعظم آسياي مركزي و قفقاز بودند كه مقر آن در تاشكند بود . در سال 1991 قدرت مسلمانان قزاقستان منجر به منصوب شدن مفتي مستقل براي اين جمهوري شد. مفتي قزاقستان در حال حاضر «راتبك نيسان باي» مي باشد.

« يهوديان»

يهوديان در كشور قزاقستان تاريخ كوتاهي دارند .درقزاقستان گروهي از يهوديان ساكنندكه معروف به يهوديان بخارايي مي باشند كه اوايل قرن 17 ميلادي از بخاراي ازبكستان به اين سرزمين آمده اند. و قبل از اين تاريخ كنيسه اي در قزاقستان وجود نداشته است. در حال حاضر گفته مي شود بين 12 هزار تا 30هزار يهودي كه همگي به زبان روسي تكلم مي گفتند و فرهنگ روسي دارند در قزاقستان ساكن مي باشند.

« سياست مذهبي حكومت »

به موجب قانون اساسي قزاقستان كشور تابع مذهب خاصي نمي باشد ولي همه اديان و مذاهب در انجام مذاهب امور مذهبي خود آزادند. دخالت مذهب در سياست ممنوع است و احزاب نمي توانند در چهارچوب و تحت عنوان مذهب فعاليت داشته باشند همچنين مجامع و انجمن هاي مذهبي نيز نبايد داراي اهداف سياسي باشند.

« فرهنگ و آموزش عالي »

اكثريت مردم قزاقستان باسواد و تنها 5/2% از جمعيت اين كشور بي سواد مي باشد.

·     فرهنگستان علوم قزاقستان يكي از مهمترين دانشگاه هاي قزاقستان بوده و در سال 1946 تأسيس شده و در زمينه هاي مختلف علوم فيزيك، رياضي، جغرافي، شيمي، بيولوژي، فيزيولوژي و جامعه شناسي فعاليت دارد.

·     دانشگاه دولتي الفارابي: دانشگاه دولتي قزاقستان در سال 1934 تأسيس گرديد و از سال 1991 به « الفاربي» تغيير نام داد در اين دانشگاه 130 دانشكده وجود دارد تعداد اساتيد اين دانشگاه 1530 نفر و دانشجويان نيز حدود 14000 نفر مي باشد كه بصورت روزانه،شبانه و مكاتبه اي به تحصيل مشغولند.

دانشگاه فارابي عضو سازمان بين المللي دانشگاه ها مي باشد.

از ديگر دانشگاه هاي مهم قزاقستان مي توان: دانشگاه دولتي كاراگاندا، دانشگاه زبان هاي خارجي قزاق، دانشگاه خواجه احمد ياسوي و بسياري از مؤسسات آموزش عالي ديگر نام برد.

« كتابخانه ها »

كتابخانه عمومي پوشكين ( دولتي) ـ آلماتي ـ 3458700جلد كتاب

كتابخانه علمي و فني قزاقستان ـ آلماتي ـ 9806000 جلد كتاب

كتابخانه مركزي دانشگاه دولتي قزاقستان ( الفاربي)ـ 1275000 جلد كتاب

كتابخانه مركزي فرهنگستان علوم قزاقستان ( مدرسه عالي علوم قزاقستان) ـ 1511038 جلد كتاب

كتابخانه دانشگاه دولتي كاراگاندا ـ 400000 جلد كتاب

« موزه ها »

موزه دولتي قزاقستان واقع در آلماتي كه شامل نود هزار اثر تاريخي مربوط به تاريخ گذشته و تاريخ طبيعي اين كشور است.

موزه دولتي كاسيتو شامل 20 هزار اثر تاريخي مربوط به آثار هنرمندان معاصر اين كشور و آثار هنري  قزاق ها، روس ها و هنرمندان اروپاي غربي مي باشد.

باغ گياه شناسي وابسته به بخش علوم  زيست شناسي  فرهنگستان علوم قزاقستان واقع در آلماتي

« مطبوعات »

تا ژوئيه 1996، تعدادروزنامه ها و هفته نامه هاي منتشر شده در اين كشور 1048 عنوان و تعداد مجلاتي كه بصورت ماهانه يا فصلنامه منتشر شده اند 174 عنوان بوده است بر طبق قانون مطبوعات هر شخص حقيقي يا حقوقي مي تواند نشريه و روزنامه منتشر كند.

به موجب گزارش يونسكو نشريات منتشر شده در اين كشور از آوريل 1990 تا آوريل 1992 افزايش قابل توجهي داشته است و در 28 ژوئن 1991 امضاي قانون مطبوعات توسط دولت به تاريخ طولاني سانسور در اين كشور رسماً پايان داد و اين روز را روز ملي مطبوعات ناميدند.

مهمترين عناوين نشريات در قزاقستان شامل آناتيلي، آراشمل، آراي ـ زاريا، آزياكينو، اقتصاد و زندگي، ادبيات قزاق، اخبار اوكرايني، پانوراما، بالديرگان، جهان اقتصاد، زمان، زن قزاقستان و... مي باشند.

« خبرگزاري ها »

كازتاگ معتبرترين آژانس خبري كشور است كه در سال 1920 تأسيس گرديده و در 19 استان كشور نيز نمايندگي دارد. آژانس خبري قزاق نيز از سال 1997 با مسئوليت وزارت فرهنگ قزاقستان فعاليت خود را آغاز نموده است همچنين غير از آژانس هاي خبري، كاروان، آسياپرس، داناپرس نزديك به بيست خبرگزاري داخلي و خارجي درقزاقستان، فعاليت دارند. آمار و اطلاعات اين گزارش از سايت مركز مطالعات روسيه و آسياي مركزي و قفقاز برداشت شده است .